Berichten

Geplaatst op

Een leven lang schrijven

Sinds oktober 2025 schrijf ik elke ochtend morning pages: drie pagina’s over wat er maar in me opkomt. De morning pages geven me de mogelijkheid om me voor te bereiden op de dag, door ballast van me af te schrijven en nieuwe ideeën op te laten komen. Nog geen dag heb ik overgeslagen, want ik geloof dat het schrijven van mijn morning pages mij helpt om het échte schrijven tot een dagelijkse routine te maken.

De morning pages komen voort uit The Artist’s Way, een twaalfwekelijkse methode van Julia Cameron om je creativiteit te doen opleven. Inmiddels ben ik in haar vierde boek bezig: Een leven lang schrijven. In dit boek schrijft Julia Cameron dat je prettige schrijfplekken nodig hebt om schrijven een vast onderdeel van je leven te maken. Zij heeft vier lievelingsplekken in en om haar huis.

Toen ik dit las, besefte ik dat ik zelf ook vier schrijfplekken heb:

1. een zonnige hoek aan de achterkant van ons appartementencomplex voor de morning pages;

2. de keukentafel voor freewrites en opdrachten uit schrijfboeken en -cursussen;

3. de tuin, waar ik graag in de vroege avond zit om te werken aan mijn roman;

4. en, sinds vandaag: mijn schrijfatelier in Lola Lokaal.

Lola Lokaal is een zogenaamd ‘broednest’ voor creatievelingen. Het barst hier van de schilders, glasbewerkers, fotografen, coaches en schrijvers. Als je de voormalige school binnenloopt, voel je het bruisen. Elk klaslokaal is omgetoverd tot een atelier.

Ik kwam hier terecht via een schrijfkennis, toen ik voor een fotoproject op zoek was naar het concept ‘gemeenschapszin’. Tot welke gemeenschap behoor ik, vroeg ik me af.

‘Je moet eens bij Lola Lokaal gaan kijken,’ was haar antwoord. En ik ging.

Op de begane grond van Lola Lokaal is een kamer die werd gedeeld door twee coaches. Zij zitten hier alleen op doordeweekse dagen, maar in de avond en het weekend stond de kamer leeg. Ze zochten een kamergenoot.

En kijk mij nou: hier zit ik in mijn eigen schrijfatelier! Een plek waar ik niet word afgeleid door man of kinderen, door dagelijkse beslommeringen of door andere zaken die mij verleiden tot procrastinatie. Een plek waar ik vorm kan geven aan een leven lang schrijven en kan werken aan een nieuwe roman, de uitbreiding van mijn cabaretshow en aan deze blog!

Geplaatst op

Het meisje – Hanny Michaelis

Gisteren luisterde ik naar De Literaire Letterenshow, een maandelijkse podcast over literatuur.  Deze aflevering, deel 7, stond in het teken van de boekenweek, die dit jaar het thema ‘mijn generatie’ had. In deze aflevering werd Het Meisje voorgedragen: een gedicht uit 1949, geschreven door Hanny Michaelis:

Het meisje
Ben ik na jaren nog het kind gebleven
Dat zich, door lente’s toverlicht verblind,
liet vangen door de speelse voorjaarswind
Als hoog boven haar hoofd de wolken dreven?

Ben ik nog steeds het argeloze kind
dat zich aan zon en wind kan overgeven?
Is het dezelfde band waarmee dit leven
mij aan een wereld vol geheimen bindt?

Weer laat ik door de voorjaarswind mij vangen.
Weer dwaal ik als een kind door lente’s land,
verblind van licht, met overbloosde wangen.

Maar ‘k heb mijn onbevangenheid verpand –
diep in mij laait de vlam van verlangen:
een vuur dat niet in kinderen ontbrandt.

Voor de boekenweek was dit gedicht hertaald door woordkunstenaars uit drie generaties: generatie X, millennials en gen Z. Hierdoor ontstond er een vierluik over een onbezorgde jeugd en het keerpunt naar volwassenheid voor elke generatie. De vraag die in de uitzending centraal stond, was of elke generatie haar eigen verlies van onbevangenheid met zich meedroeg.

Twee van de hertalingen werden voorgedragen door de schrijvers ervan: Dean Bowen en Babs Schutte. Wat me opviel, is dat beide hertalingen wel gingen over het verliezen van de jeugdige onbevangenheid, net als het oorspronkelijke gedicht van Michaelis, maar één aspect ontbrak in beide versies: de verwijzing naar ‘de vlam van verlangen, een vuur dat niet in kinderen ontbrandt’. 

Het gaat hier om een verwijzing naar seksueel verlangen. Het verbaasde mij dat noch Dean Bowen noch Babs Schutte hiernaar in hun hertaling verwees, want betekent niet juist dat vurige verlangen dat je je kindertijd achter je laat?

Bij de laatste strofe van Het meisje moest ik denken aan een fantasie die ik koesterde toen ik een jaar of 11 was: ik (een prinses) lag in mijn kasteelkamer in een hemelbed, zo één met van die romantische roze gordijntjes, te wachten tot verschillende jongens mij kwamen bezoeken om me te kussen.

Mijn versie van het verliezen van de kinderlijke onbevangenheid lijkt misschien een ultieme niet-feministische versie: prinses wordt wakker gekust door prins. Toch geeft het denken in generaties mij een ander inzicht, want ik stelde me in mijn fantasie niet afhankelijk op van één prins, maar liet alle jongens die ik leuk vond (en dat waren er veel!) de revue passeren. In dat opzicht was ik echt een kind van de jaren ‘70, waarin seksuele vrijheid hoogtij vierde. Die generatie is aan het verdwijnen: we zijn aan het vertrutten. Bij die constatering voel ik dezelfde weemoed die Hanny Michaelis beschreef in Het meisje.

——-

Meer lezen over het boekenweekgedicht? Klik hier.
Geïnteresseerd in de podcast? Klik hier. 

Geplaatst op

Onbeheerde sporttas in de kathedraal

Ik was het afgelopen weekend in Gent. Het was een solotrip, een langgekoesterde droom. Eind oktober ben ik begonnen aan The Artist’s Way en sindsdien ga ik wekelijks in mijn eentje op pad om inspiratie op te doen voor het schrijven. Ik heb nu zo’n zeventien artist dates achter de rug. Het weekend Gent was de kers op de taart: twee hele dagen voor mezelf!

Op zondag had ik afgesproken met Boukje, mijn kunstenaarsvriendin uit Vlaanderen. Het was een druilerige dag en ik stond op het St-Baafsplein op haar te wachten. Ik was nog niet in de kathedraal geweest en de deuren stonden uitnodigend open. Ik reed over de plank naar binnen en kwam in een  menselijke opstopping terecht. Pas toen ik langs de menigte naar voren was gereden, zag ik waarom: er was een mis bezig. De kerk was afgezet met een lint en daar stond ik, als een fan op de stoep voor een populair popconcert.

Naast me stond een vrouw. Ze was iets ouder dan ik. Ik herkende haar: toen ik iets eerder op de dag een koffie dronk in een cafeetje aan het plein, was ze binnen komen lopen. Ze had  verward rondgekeken en toen besloten om weer naar buiten te gaan. Nu vroeg ze me of ik het goed kon zien. Ik keek op de rug van de priester, die hosties en wijn uitdeelde aan de kerkgangers, en knikte.

‘Kom je nog even het staartje van de mis meepikken?’ vroeg de vrouw me. Ik antwoordde naar waarheid: dat ik niet had geweten dat er een mis gaande was, dat ik gewoon de kerk van binnen wilde bekijken.

Ineens klonk er orgelmuziek en begon de priester te zingen. Naast mij hoorde ik de vrouw snikken. Grote tranen biggelden over haar wangen. Moest ik iets doen? Haar vragen hoe het ging, een hand op haar arm leggen? Voor ik ook maar iets kon doen, was ze weg.

Op de grond stond nog haar zwarte, dichtgeritste sporttas, die kennelijk al die tijd tussen haar voeten had gestaan. Die onbeheerde sporttas… Wat als dit een bomaanslag was?  Wat als de vrouw had gehuild om wat haar hier te doen stond: de hele kathedraal opblazen tijdens de mis? Met een ruk keerde ik me om, weg van daar!

Vlakbij de uitgang zag ik haar staan, achterin de kerk. Er stroomden nog steeds onverminderd tranen over haar gezicht. Ik vermeed haar blik en werd overvallen door een gevoel van schaamte. Waarom was ik zo wantrouwend geweest? De vrouw wilde niet dat de kerkgangers haar geraaktheid zagen. Zelf had ik me niet laten raken, maar was ik mijn gevoel uit de weg gegaan toen ik de vrouw zag huilen en had ik in plaats daarvan een bomaanslag verzonnen.

Ik reed naar buiten, ademde diep in en voelde de motregen op mijn wangen. Later zou ik terugkomen, maar voor nu was dit genoeg.

Geplaatst op

Op ‘artist date’ in Tot Zover: Het museum over leven & dood

Vorige maand was ik in Tot zover: Het museum over leven & dood. Ik kende het museum alleen van horen zeggen, maar nu ging ik er voor het eerst naartoe. De aanleiding was mijn ‘artist date’: eens per week ga ik met mezelf op pad om mijn ‘innerlijke kunstenaar’ te voeden en inspiratie op te doen voor mijn schrijfwerk.

Tot zover bevindt zich naast de begraafplaats De Nieuwe Ooster, een mooie, groene omgeving waar je ook prima een wandelingetje kunt maken om je hoofd leeg te maken of tot rust te komen.

Bij binnenkomst in het museum trof ik een klein en gezellig café met vriendelijke vrijwilligers, die de tijd namen om mij iets te vertellen over de huidige expositie: die over Aat Veldhoen. Ik kende deze kunstenaar nog niet, maar de titel van de expositie, ‘Realist tot in de kist’, klonk veelbelovend. Ik werd niet teleurgesteld.

De kunst van Aat Veldhoen spreekt niet alleen tot de verbeelding door zijn kleurrijke, originele en pakkende werk, ook was de bijgevoegde audiotour van grote meerwaarde. Bij verschillende kunstwerken waren teksten ingesproken door Veldhoeds naasten: zijn weduwe Hedy d’Ancona, zijn dochter en fotograaf Venus Veldhoen en model Natasja Rietdijk. Ook de feministische cultuurwetenschapper Cathelijne Blok geeft bij een aantal werken haar kijk op de zaak. Door deze verschillende perspectieven wordt de bezoeker uitgenodigd na te denken over de scheidslijn tussen erotiek en pornografie en die tussen leven en de dood.

Na het bezoek van de expositie nam ik nog een kopje warme chocomel in het museumcafé. Ik raakte er aan de praat met een vrouw die tegelijk met mij door de ruimtes had gelopen. De expositie nodigde uit tot gesprek, en zo zat ik drie kwartier lang te praten met iemand die ik niet kende, over het meest onontkoombare van het leven: de dood.

De expositie zal in Tot zover te zien zijn tot 28 juni 2026.

Geplaatst op

Daar waar je comfortzone eindigt, begint je leven

Gisterochtend. Badend in het zweet werd ik wakker. De boosdoener was een nachtmerrie, waarin ik op het podium in onze aula stond. Mijn stem sloeg over en de zaal barstte in lachen uit. Er zijn mensen die dit soort dromen vaker hebben: ze staan naakt op een podium of plassen in hun broek in de rij voor de kassa. Voor mij had deze droom echter een concrete aanleiding: die avond zou ik een liedje zingen op het open podium bij ons op school.

Mijn collega Reinder zou mij op zijn gitaar begeleiden tijdens het zingen van Groot Hart, een liedje van De Dijk dat ik al zo’n dertig jaar bij me draag. Ik heb het altijd al een keer willen zingen, maar tijdens de paar repetities die Reinder en ik hadden, bleek dat ik moeite had om de hoge tonen in het refrein te raken. Dankzij Reinders onvoorwaardelijke oordeelloosheid en steun had ik me nog niet teruggetrokken. Nu, na deze nachtmerrie, had ik daar spijt van. Maar je terugtrekken op de dag van het optreden, dat doe je gewoon niet. Punt. Basta.

In mijn middagpauze werk ik door mijn zorgverlener Danny naar het toilet geholpen. Ik vertelde hem wat er die avond te gebeuren stond.
‘Ik heb zo’n spijt,’ klaagde ik.
Hij vroeg waarom ik me dan had aangemeld.
‘De school is een gemeenschap en ik wil daarvan actief onderdeel zijn,’ antwoordde ik. ‘En ik wil ook laten zien dat je niet perfect in iets hoeft te zijn om er plezier in te hebben.’
‘Daar waar je comfortzone eindigt, begint je leven,’ was Danny’s antwoord. Een zin die mij op het lijf is geschreven.

Met iets minder lood in de schoenen ging ik die middag met Reinder naar de technische doorloop. Voor het eerst zong ik Groot Hart in de microfoon. Dat was wennen: hoe nam je de juiste afstand tot de microfoon, ook als je een uithaal moest maken waarover je onzeker voelde?

We waren na de pauze aan de beurt. Ik had een kop thee gedronken in de medewerkerskamer, waar het rustig was en ik nog even diep kon in- en uitademen, maar toen ik achter de coulissen stond, voelde ik ineens dat mijn stem hees was. Ik schraapte mijn keel, tevergeefs. Tijd voor een Fishermand’s friend had ik niet, want de pianospelende leerling voor ons was bijna klaar met Rachmaninoff.

Toen we werden omgeroepen zat er dus niets anders op: ik reed het podium op en nam plaats achter de microfoon. Reinder zette de voor mij zo vertrouwde klanken in en ik spraak de zaal toe: ‘Dit is een liedje voor iedereen die heel graag verliefd wordt.’

Er ging een Aaah door de zaal en ik zette in. De eerste drie zinnen was het zoeken naar de juiste toon. Ik hoorde het, herpakte mezelf en zong Groot Hart. Mijn lied. Kwetsbaar, maar met plezier. Telefoonzaklampjes lichtten op in de zaal, er werd meegeklapt en we haalden het eind – zonder kleerscheuren. Toen we het podium af kwamen, werden we bedolven onder complimenten van collega’s en leerlingen. Zelfs één van mijn voormalige mentorleerlingen kwam naar me toe om te zeggen dat ik mooi had gezongen.
‘Dank je wel,’ zei ik, ‘maar dat is echt niet zo. Ik ben geen sterke zanger.’ Hij verzekerde me dat hij het meende.

Langzaamaan voelde ik een stoot adrenaline in mijn lichaam vrijkomen. Ik had mezelf – en mijn nachtmerrie – overwonnen. Met een glimlach van oor tot oor dacht ik terug aan de les die ik die dag van Danny had geleerd: waar je comfortzone eindigt, begint je leven.

Geplaatst op

Koningin van de nacht

op mijn troon ben ik
koningin van de nacht
in het spiegelpaleis

zie ik mezelf
als subject van links
rechts
boven en onder, en ik
weet dat jij achter de spiegel staat
in het donker

blauwe fresia’s in
mijn schoot mijn blote voeten
in het vochtige gras
mijn troon mag aarden in de grond

ik draag mijn grijze pak
man op de troon en toch
koningin, in, in, in
ik aarzel niet
wijs met mijn scepter
laat niets bedekt

spontaan openen de bloemen

ik smelt en stol,
ontvlam
smelt en stol
droog en glijd mee
in het vocht aan mijn voeten

ik kijk door spiegels heen
ze breken af, één voor één
en het donker eromheen
wordt licht

ik verlicht

Geplaatst op

Vandaag mag ik een wens doen

Vandaag mag ik een wens doen.
Ik mag altijd
een wens doen – al doe ik dat

alleen bij een vallende ster,
of klok die vier gelijke cijfers toont
… tweeëntwintig over tien,
elf over elf, middernacht …

Ik wens mijzelf
kleurrijk leven
betekenis, verbeelding

Wat is de waarde
van leven als het niet echt
heeft plaatsgevonden
en toch is beleefd?

Hann van Schendel
9 februari 2025

Geplaatst op

Dramaturgie van het loslaten – Max Greyson

Onlangs deed ik mee aan een poëzie-winactie van Uitgeverij De Arbeiderspers. Tot mijn grote vreugde kreeg ik op 2 januari bericht: ik had een viertal dichtbundels gewonnen!

In mijn tijd voor de klas las ik regelmatig poëzie; dat was onderdeel van mijn vak en ik vond het bovendien inspirerend om met mijn leerlingen over poëzie te praten. Elke dag startte ik mijn les door een gedicht van de scheurkalender te scheuren, het gedicht voor te lezen en het vervolgens te geven aan de leerling bij wie ik het gedicht vond passen. Leerlingen vonden dat geweldig. Het ritueel werd onderdeel van de band die ik als docent met mijn leerlingen had.

De laatste tijd lees ik veel minder poëzie. Eerder pak ik een literair werk, omdat ik graag word meegesleurd in een verhaal, in een ander leven. Dat dat ook kan in een poëziebundel, ontdekte ik door het winnen van het prijzenpakket.

Ik begon met het lezen van de bundel ‘Dramaturgie van het loslaten’ van Max Greyson. Deze prachtige bundel vertelt het verhaal van het loslaten in allerlei vormen en vanuit verschillende perspectieven. De opbouw – van de ouverture, het eerste tot en met het derde bedrijf en dan een interlude, om vervolgens naar het vierde en vijfde bedrijf te gaan en tot slot naar de epiloog – maakt dat de bundel leest als een verhaal met het theater als metafoor. Waar de ik-persoon en de jij-persoon elkaar vinden in het eerste bedrijf, verliezen zij elkaar in de epiloog. Dat is een vorm van loslaten.

Het mooiste deel vond ik het Tweede bedrijf – Zij (de dochter), dat gaat over een meisje van acht jaar oud dat vlucht uit Afghanistan en hierbij haar ouders verliest. Door het ritme en de zeer zintuiglijke manier van beschrijven wordt de lezer meegetrokken in haar reis:

Ouderlijk huis

Wanneer je wilt dat men je op waarde schat
ga dan dood of op reis.
Afghaans gezegde

Ze wordt wakker in een asielcontainer en zegt sorry
Tegen het huis onaangeroerd in de Sanglakhvallei
het zijden halflicht van de vroege ochtend
de zon ruilt zich nu over de kam, brandt in stofdeeltjes
een springerige dwarrel

Tegen de buren die de eerste weken na haar vertrek
het nieuws uit het dorp in het zandstof op de deur schreven
en nu in het voorbijgaan bezwerende verzen schreeuwen
om de geesten uit het huis te verdrijven

Tegen de kleren overhoop op de grond
als geëxecuteerde deserteurs
tegen het fruit in de tuin te rijp om nog te rapen

Tegen de verboden boeken
waarvan ze de letters in haar vingertoppen bewaarde

Tegen de djinn met gespleten tong in de waterput
tussen de drijvende wensen van vader en moeder
twee jongens werden vervuld, twee meisjes waren de kost

Tegen haar broer, zijn koude soep
en haar zus, die ze in de laadbak troostte met gedroogde vijgen

Tegen de wegstervende stem uit de minaret
hoe ze pas omkeek toen ze niets meer hoorde

Tegen de oude vrouw die haar leerde kruiden te plukken
om haar opstandige gedachten te genezen

Tegen de man aan wie ze was uitgehuwelijkt
die nu op de drempel staat, met een hand tegen de muur
zichzelf vervloekt om zijn gebroken dynastie

Bron: Greyson, M. (2024). Dramaturgie van het loslaten: gedichten. Amsterdam, Uitgeverij De Arbeiderspers

Het raakte me.

Waar de dichter dichterbij klassieke rijmschema’s blijft, zoals in de Ouverture, komt het werk wat gekunsteld over, maar dit komt weinig voor in deze verder prachtige bundel.

Het winnen van deze prijs heeft mij weer warm gemaakt voor poëzie. Ik zie nu al uit naar het lezen van de overige drie bundels!

Geplaatst op

Huilende dichter

Ik ben als een dichter
die huilt tijdens het schrijven
van een gedicht.

Leer los te laten
zeggen mijn kaarten, die ik
uit mijn handen glijden laat.

Geef je maar over, mijn kind.
Het is het spel
dat bepaalt wie er wint.

Geplaatst op

Troostpoes

Ik zit aan mijn nieuwe schrijftafeltje in de gang, klaar om wat voorbereidend werk te doen voor mijn opleiding aan de Schrijversacademie, als ik haar weer hoor schreeuwen, haar stem hard en rauw: ze is gefrustreerd en roept dingen, vraagt dingen, maar wacht niet op antwoord. Ik probeer me ervoor af te sluiten, maar vang af en toe toch een glimp op: ‘Denk je dat ik hier voor mijn lol ben?!’

Enkele dagen geleden hoorde ik de vrouw voor het eerst. We waren net terug van vakantie en ik reed een rondje door de tuin, die grenst aan een instelling voor mensen met een meervoudige beperking. De vrouw schreeuwde vanuit de gemeenschappelijke woonkamer. In het voorbijgaan zag ik N. in haar scootmobiel voor de openslaande deuren van de instelling zitten. Ze schudde met haar hoofd en mompelde wat voor zich uit. Ik stopte om een praatje met haar te maken.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg ik, en ik knikte naar de openslaande deuren.

‘Ze doet dit altijd,’ antwoordde N. met een diepe zucht. ‘Ze heeft geld, weet je, net haar huis verkocht’.

N. is niet iemand die je kunt vertrouwen als het op de feiten aankomt. Zo noemt ze me al jaren Bibi. Wel houdt ze alles in de gaten en weet ze me, als ik thuiskom uit mijn werk, precies te vertellen welk kind hoe laat uit school kwam en of Melle al boodschappen heeft gedaan. Ook nu bleek ze haarfijn door te hebben dat we op vakantie waren geweest. ‘Jouw zus ging elke dag jouw huis binnen.’ (Ik vertelde haar dat dat de kattenoppas was en dat ik geen zus heb – tegen beter weten in, want ze blijft mijn hulpen steevast mijn nichtjes noemen).

Ik hoorde de vrouw vloeken. Af en toe sloeg het schreeuwen om in huilerig  snikken. Het was voor mij, als buitenstaander, al ondraaglijk om haar zo te horen; hoe moest het zijn om met deze vrouw onder één dak te wonen, of haar te verzorgen?

Aan de andere kant kon ik me zo goed inleven in haar onmacht. Wat N. zei over het eigen huis dat de vrouw mogelijk had gehad, deed me denken aan mijn (inmiddels overleden) vriend Arno, die door zijn fysieke zorgvraag ook was aangewezen op een instelling. Hij moest zijn inkomen afstaan aan die instelling en kreeg wekelijks een luttel bedrag via de zogenaamde ‘zak- en kleedgeldregeling’, waardoor hij nauwelijks beschikking had over zijn eigen geld en elk dubbeltje moest omdraaien om rond te komen.  Zou iets dergelijks bij deze buurvrouw ook aan de hand zijn?

Drie kwartier later. Heb ik me héél goed afgesloten, of is het schreeuwen gestopt? Mijn voordeur staat open en ik hoor iemand zachtjes praten: de stem schor, maar onmiskenbaar vriendelijk. Ik kijk naar buiten. Vlak voor onze voordeur staat de vrouw in haar rolstoel, met aan haar voetenplank onze poes. De vrouw bukt zich voorover in haar stoel en probeert haar te aaien. Onze poes loopt kringetjes om haar arm en geeft haar kopjes. Ik rijd naar buiten. ‘Je hebt een vriendin gemaakt,’ zeg ik tegen de vrouw. ‘Ze heet Misako.’ Er breekt een lach door op haar betraande gezicht.

Geplaatst op

Oever – Ludwig Volbeda

Voor het eerst sinds jaren ben ik weer eens naar Roze Zaterdag geweest. Dit jaar speelde die zich af in Groningen, toch een beetje een thuiswedstrijd voor iemand die in het hoge noorden is opgegroeid. Ik was er met mijn oudste kind, O., die nu veertien is, en mijn vriendin T.  Tevens ontmoette ik er mijn middelbareschoolvriendin J. Met haar liep ik uitgebreid keuvelend over de fototentoonstelling op het A-Kerkhof, terwijl O. en T. in gesprek waren geraakt met de politie op de informatiemarkt. Ze kwamen enthousiast terug, met een roze sleutelhanger en een regenboogpen.

Op weg naar de Grote Markt liepen we langs boekwinkel Van der Velde. O. en ik zijn allebei lezers, dus glipten we naar binnen. Ook Van der Velde was in roze sferen: speciaal voor deze dag was er een tafel ingericht met lhbtiqa+-boeken. Veel bekende titels, maar één boek sprong in het oog: Oever, geschreven en getekend door Ludwig Volbeda.  O. en ik keken elkaar aan. ‘Leuk om voor te lezen?’ O. knikte.

Het boek gaat over Jip, die in de tweede klas van de middelbare school zit en voor tekenen een zelfportret moet maken. Jip kan goed tekenen, maar krijgt zichzelf niet op papier. Wel zien we elke dag een tekening van iets wat op Jips pad is gekomen: een kever, een schelp, stukjes porselein.

Het boek is geschreven in de jij-vorm: brieven van Jip aan een jongen op wie Jip verliefd lijkt te zijn. In de brieven wordt er vaak gesproken over Oever, een jongen die bij Jip op school kwam toen Jip 7 was. Het is duidelijk dat Oever heel belangrijk was voor Jip, en ook dat hij uit diens leven is verdwenen, maar pas tegen het einde van het boek komt de lezer erachter waarom. Toen Oever in Jips leven kwam, voelde Jip voor het eerst de behoefte om bij iemand te willen zijn. Na de tweedeling tussen meisjes en jongens voelde Jip zich een restje, wat verdween met de vriendschap met Oever. Na enkele jaren van onafscheidelijke vriendschap heeft Oever de vriendschap verbroken omdat andere kinderen het raar vonden dat hij een vriendin had die op een jongen leek.

Op het einde kussen Jip en de jij-persoon, maar dat voelt niet goed. Dan realiseert Jip zich dat hij een jongen is, en geen meisje. Het zelfportret lukt eindelijk.

Het boek is door het perspectief van een dertienjarige een teder verslag van de zoektocht naar genderidentiteit en aantrekkingskracht. Het is overtuigend geschreven en sprak niet alleen mij, maar ook O. bijzonder aan. Het voorlezen maakte dat we over de onderwerpen konden praten. Dat was waardevol, want er zijn weinig boeken waaraan transgender jongeren zichzelf kunnen spiegelen.

Zolang dat zo is, en zolang het nog niet vanzelfsprekend is dat je kunt zijn wie je bent en je kunt liefhebben wie je wilt, is het belangrijk dat kunstenaars deze onderwerpen in hun werk aan de kaak stellen – en dat we Roze Zaterdagen blijven vieren!

Geplaatst op

Tarot op management-tweedaagse

Neem je wel je tarotkaarten mee, voor in de avond? app’te een collega uit de schoolleiding. Het was de avond voor onze management-tweedaagse in de Internationale school voor wijsbegeerte (ISVW). Ik had net mijn spullen gepakt: Ego-Scan, laptop, kleding, tandenborstel. Er was nog plek voor één set kaarten in mijn werktas.

Overdag werd er serieus gewerkt. We kregen inzicht in ons Ego-gedrag en het gedrag dat we vertoonden onder druk, in elkaars allergieën en  manieren waarop we effectiever konden samenwerken. Voor het eerst werden irritaties uitgesproken – met een knipoog of kwinkslag, maar het gaf lucht, en, nog belangrijker, we werden nóg meer een team.

Na het eten stond er nog een vergaderpunt op de agenda. En toen kwam de vraag: ‘Wil je een kaartje voor me trekken?’

Het leuke aan tarotkaarten trekken is dat degene die de vraag stelt, nieuwe perspectieven krijgt aangereikt door de kaart die wordt getrokken. Ik geloof niet dat er voorbestemde kaarten zijn, of dat een kaart het enig denkbare antwoord op een vraag geeft, maar de vragensteller wordt wél uitgedaagd om de kwestie eens op een andere manier te bekijken. (Dat neemt natuurlijk niet weg dat het geen gebruikelijke combinatie is, werk en tarot.)

De vraag betrof een persoonlijke kwestie en de getrokken kaart was een schot in de roos. Een tweede collega volgde en toen ook die kaart precies weergaf wat er in haar leven speelde, was de beer los: we trokken de ene kaart na de andere, tot het laat werd en de eerste collega’s zich terugtrokken voor de nacht. Waar ik zelf doorgaans voor tienen in bed lig, raakte ik meer en meer op dreef en was ik, aangestoken door het enthousiasme van mijn collega’s, nog lang niet moe.

‘Laten we allemaal een kaart trekken voor wat ons team volgend jaar goed kan doen,’ opperde ik. De vier overgebleven collega’s en ik trokken elk een kaart. Het was een prachtige mix, waarin samenwerking, denkkracht, kwetsbaarheid en leiderschap samenvielen. We keken ernaar, maakten een foto en voelden ons gezegend met het moment, de tweedaagse en met elkaar.